252 Nguyen Van Tang Street, Long Binh Ward, Ho Chi Minh City0909466994info@doanhso.vn

Cái đắt không phải phần mềm, mà là độ trễ thông tin

Cái đắt không phải phần mềm, mà là độ trễ thông tin

Mỗi ngày chờ phê duyệt và chờ báo cáo đều có giá. Bài viết giúp lãnh đạo doanh nghiệp nhỏ đo được độ trễ thông tin và thấy chuyển đổi số là cách rút ngắn nó.

white alarm clock at 10 00
Photo by CHUTTERSNAP on Unsplash

Sáng thứ Hai, một khách hàng lớn gọi vào hỏi có thể giao thêm hai lô hàng trong tuần không. Người bán hàng biết câu trả lời nằm ở kho và ở bộ phận mua hàng, nhưng cả hai đều chưa mở máy. Đến thứ Ba, số liệu tồn kho được gửi qua một tệp bảng tính mà không ai chắc là bản mới nhất. Đến thứ Tư, giám đốc mới có đủ con số để nói có hoặc không. Khách hàng đã đặt bên khác từ chiều thứ Ba.

Ba ngày đó không có ai làm sai. Không có nhân viên nào lười, không có phòng ban nào phá hoại. Chỉ có một thứ vô hình đang ăn tiền: độ trễ thông tin. Và khi bạn hỏi vì sao doanh nghiệp nhỏ ngại đầu tư phần mềm, câu trả lời thường là "chưa thấy đáng". Nhưng cái đáng để bàn không phải hóa đơn phần mềm, mà là khoảng thời gian trôi qua giữa lúc một sự việc xảy ra và lúc người ra quyết định biết về nó.

Một quyết định mất ba ngày để có đủ số liệu: chuyện gì xảy ra trong ba ngày đó

Hãy bóc tách ba ngày ấy thành từng mảnh. Ngày thứ nhất, thông tin phát sinh ở hiện trường: một đơn hàng mới, một lô nguyên liệu về muộn, một khoản chi vượt dự toán. Những người trực tiếp chứng kiến đều biết. Nhưng biết và ghi lại là hai chuyện khác nhau. Thông tin nằm trong đầu, trong tin nhắn riêng, trong cuốn sổ tay của thủ kho. Nó chưa trở thành dữ liệu dùng chung được.

Ngày thứ hai, thông tin đi qua các tầng trung gian. Từ thủ kho sang kế toán, từ kế toán sang trưởng phòng, từ trưởng phòng sang trợ lý để tổng hợp vào báo cáo. Mỗi lần chuyển tay là một lần chờ. Chờ người nhận rảnh. Chờ xác nhận lại con số. Chờ hỏi "số này có tính cả hàng đang về không". Trong lúc chờ, sự việc ngoài thị trường vẫn tiếp tục diễn ra, và mỗi giờ trôi qua làm câu trả lời trở nên kém chính xác hơn.

Ngày thứ ba, người ra quyết định nhận được một bản tổng hợp đã cũ. Họ đọc, đặt câu hỏi, và câu hỏi lại quay ngược về nơi xuất phát. Vòng lặp khép kín, và quyết định cuối cùng ra đời trên một bức ảnh chụp của thực tại đã lùi lại vài ngày.

Điều đáng chú ý là chi phí của ba ngày này không xuất hiện trên bất kỳ báo cáo nào. Không có dòng "chi phí chờ đợi". Nó nằm trong đơn hàng không kịp chốt, trong mức chiết khấu phải nhượng bộ vì giao trễ, trong khoản tồn kho mua dư vì con số cũ, trong việc tuyển thêm người để kịp xử lý giấy tờ. Những khoản đó có thật, chỉ là chúng bị ghi vào sai chỗ.

Điểm mấu chốt: độ trễ không phải là thời gian làm việc. Đó là thời gian chờ, và thời gian chờ không tạo ra giá trị nhưng vẫn tiêu tốn cơ hội.

Ba điểm nghẽn thông tin phổ biến trong doanh nghiệp nhỏ

Qua nhiều doanh nghiệp quy mô vài chục đến vài trăm người, độ trễ thường tập trung ở ba chỗ giống nhau đến lạ.

Điểm nghẽn thứ nhất: phê duyệt tuần tự

Một đề nghị mua hàng cần ba chữ ký. Không phải vì ai cũng cần kiểm soát, mà vì quy trình được thiết kế như vậy từ khi doanh nghiệp còn nhỏ. Người ký thứ nhất đi công tác. Người ký thứ hai chờ người thứ nhất. Người thứ ba chỉ ký vào cuối tuần. Một khoản chi vài triệu đồng có thể mất bốn ngày, trong khi giá nguyên liệu đổi theo ngày. Vấn đề không nằm ở chữ ký, mà ở việc các chữ ký bị xếp hàng thay vì chạy song song hoặc được thay bằng ngưỡng tự động.

Điểm nghẽn thứ hai: báo cáo cuối tháng

Đây là điểm nghẽn đúng với chân dung người đọc bài này. Lãnh đạo doanh nghiệp nhỏ thường ra quyết định dựa trên báo cáo cuối tháng, và báo cáo đó thường được lập trong hai đến năm ngày đầu tháng sau. Nghĩa là quyết định về tháng Một được đưa ra vào giữa tháng Hai. Nếu phát hiện một dòng sản phẩm lỗ, bạn biết tin muộn hơn bốn mươi ngày so với lúc sự việc bắt đầu. Bốn mươi ngày đó là bốn mươi ngày vẫn tiếp tục bán, tiếp tục nhập hàng, tiếp tục trả lương cho hoạt động không sinh lời.

Điểm nghẽn thứ ba: dữ liệu nằm rải rác ở nhiều nơi

Doanh thu nằm trong phần mềm bán hàng. Chi phí nằm trong tệp của kế toán. Tồn kho nằm trong sổ của thủ kho. Công nợ nằm trong một tệp khác nữa, do một người nghỉ việc để lại. Không ai nói dối, nhưng không ai có bức tranh đầy đủ. Khi cần trả lời một câu hỏi đơn giản như "tháng này lãi hay lỗ", phải mất nửa ngày ghép số. Và trong nửa ngày đó, có những quyết định bị hoãn lại chờ số.

person writing on paper leaning on brown table
Photo by Adolfo Félix on Unsplash

Cách đo độ trễ: từ lúc phát sinh đến lúc người ra quyết định biết

Độ trễ chỉ có thể quản lý khi đo được. Tin tốt là bạn không cần hệ thống phức tạp để bắt đầu. Chỉ cần một cuốn sổ và sự trung thực với chính mình.

Phương pháp đơn giản nhất là chọn ra năm loại sự kiện quan trọng nhất với doanh nghiệp, rồi với mỗi sự kiện ghi lại hai mốc thời gian: lúc nó thực sự xảy ra, và lúc người có quyền ra quyết định liên quan biết về nó. Khoảng cách giữa hai mốc chính là độ trễ.

Sự kiệnMốc phát sinhMốc người quyết định biếtĐộ trễ
Đơn hàng lớn cần xác nhận giaoKhách gọi, sáng thứ HaiGiám đốc có đủ số liệu, sáng thứ Tư2 ngày
Nguyên liệu về muộnThủ kho phát hiện, chiều thứ NămBáo cáo tuần, thứ Hai tuần sau3 ngày
Một dòng sản phẩm bắt đầu lỗCuối tháng MộtBáo cáo tháng, giữa tháng Haikhoảng 6 tuần
Khách hàng lớn ngừng đặt hàngĐơn cuối cùng, đầu thángCuộc họp kinh doanh, cuối tháng3 đến 4 tuần

Bảng này không cần chính xác đến từng giờ. Mục đích của nó là làm cho độ trễ hiện ra thành con số thay vì cảm giác. Khi bạn nhìn thấy dòng "khoảng 6 tuần", câu hỏi tự nhiên sẽ là: trong sáu tuần đó, chúng ta đã làm gì và mất gì. Đó là lúc cuộc trò chuyện về chuyển đổi số trở nên cụ thể.

Một cách đo thứ hai, nhẹ hơn: mỗi khi bạn muốn một con số mà không có ngay trong tay, hãy ghi lại. Ghi câu hỏi, ghi ngày bạn hỏi, ghi ngày bạn có câu trả lời. Sau một tháng, bạn sẽ có danh sách những câu hỏi khiến doanh nghiệp mình phải chờ. Danh sách đó chính là bản đồ điểm nghẽn, do chính người ra quyết định vẽ ra, và nó thuyết phục hơn mọi lời giới thiệu giải pháp.

Lưu ý: đừng đo tất cả cùng lúc. Chọn những quyết định có giá trị lớn hoặc lặp lại thường xuyên. Đo quá nhiều sẽ tạo ra một loại độ trễ mới: độ trễ do chính việc đo.

Rút ngắn độ trễ bằng cách nào mà không cần đầu tư lớn

Khi đã có con số, việc rút ngắn trở nên dễ thuyết phục hơn nhiều, vì bạn không còn bàn về công nghệ mà bàn về thời gian. Có vài hướng đi mà doanh nghiệp nhỏ có thể làm ngay, không cần ngân sách lớn.

Đầu tiên là thay đổi cách phê duyệt. Phần lớn các khoản chi nhỏ không cần ba chữ ký. Đặt một ngưỡng rõ ràng, dưới ngưỡng đó người trực tiếp quyết và chịu trách nhiệm. Chỉ riêng việc này đã cắt được nhiều ngày chờ mỗi tháng, và nó không tốn đồng nào.

Thứ hai là đưa báo cáo từ cuối tháng về gần thời gian thực. Không cần thay toàn bộ hệ thống. Chỉ cần chọn vài chỉ số quan trọng nhất và để chúng được cập nhật tự động mỗi ngày, thay vì chờ người tổng hợp. Một khi dòng tiền và doanh thu hiện lên hằng ngày, câu hỏi "tháng này thế nào" không còn phải chờ đến tháng sau mới có câu trả lời.

Thứ ba là gom dữ liệu về một mối. Đây là chỗ chuyển đổi số tạo ra khác biệt rõ nhất, và cũng là chỗ nhiều doanh nghiệp hiểu sai. Chuyển đổi số không phải là mua phần mềm đắt tiền. Đó là làm cho thông tin chảy từ nơi phát sinh đến nơi ra quyết định với ít điểm dừng nhất. Một doanh nghiệp nhỏ có thể bắt đầu bằng việc nối dữ liệu bán hàng với dữ liệu tồn kho, để người bán hàng thấy ngay còn bao nhiêu hàng thay vì gọi điện hỏi kho.

Cần nói thẳng một điều: rút ngắn độ trễ có cái giá của nó. Bạn sẽ mất một khoảng thời gian đầu để chuẩn hóa dữ liệu, để thống nhất cách đặt tên, để thuyết phục những người quen làm theo cách cũ. Sẽ có giai đoạn dữ liệu chưa sạch và báo cáo tự động chưa đáng tin bằng báo cáo thủ công. Đó là khoản đầu tư thật, và nó không miễn phí. Nhưng nó khác về bản chất so với chi phí chờ đợi: chi phí chờ đợi trả hoài mà không bao giờ hết, còn công sức chuẩn hóa dữ liệu là khoản trả một lần.

Cuối cùng, hãy chọn một điểm nghẽn duy nhất để xử lý trước. Doanh nghiệp nhỏ thường thất bại khi cố sửa mọi thứ cùng lúc. Chọn nơi độ trễ gây tốn kém nhất, thường là báo cáo tháng hoặc phê duyệt mua hàng, làm cho nó nhanh hơn, rồi đo lại. Khi người trong doanh nghiệp thấy câu trả lời đến sớm hơn, niềm tin vào việc thay đổi sẽ tự lớn lên.

Two women looking at a laptop screen together in a cafe
Photo by Ilyuza Mingazova on Unsplash

Kết

Phần mềm có giá của nó, và giá đó hữu hạn, thường biết trước, thường trả một lần. Độ trễ thông tin thì khác. Nó không có hóa đơn, không có hợp đồng, không ai gửi báo giá. Nó chỉ lặng lẽ lấy đi những cơ hội mà doanh nghiệp không bao giờ biết mình đã bỏ lỡ.

Nếu bạn đang cân nhắc chuyển đổi số, hãy bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản hơn câu hỏi về chi phí: sự việc quan trọng nhất trong doanh nghiệp mình mất bao lâu để đến tai người ra quyết định. Con số đó, chứ không phải bảng báo giá, mới là thứ đáng để nhìn thẳng vào. Tại DoanhSo, chúng tôi tiếp cận chuyển đổi số theo hướng đó: không bắt đầu bằng phần mềm, mà bắt đầu bằng việc rút ngắn khoảng cách giữa lúc sự việc xảy ra và lúc bạn biết về nó.

Zalo